Örlagastjórnir
Í SUMAR gekk dómur í máli sem undirritaður höfðaði gegn íslenska ríkinu vegna brottvikningar úr starfi safnstjóra Kvikmyndasafns Íslands í árslok 2001. Dómurinn tók undir þau sjónarmið að uppsögnin hafi verið ólögmæt og dæmdi undirrituðum bætur. Ríkislögmaður sá ekki ástæðu til að áfrýja málinu til Hæstaréttar og unir því dómi. Á sama tíma og þessi dómur er áfellisdómur yfir embættisverkum fyrrverandi framkvæmdastjóra Kvikmyndasjóðs, gefur dómurinn tilefni til þess að velta fyrir sér hver ábyrgð stjórnar Kvikmyndasafnins var í málinu. Þær vangaveltur eiga erindi inní almennar umræður um hvert sé ábyrgðarhlutverk stjórna og ráða á vegum ríkisins.
Í því tilefni sem hér um ræðir samþykkti fyrrverandi stjórn Kvikmyndasafnsins á fundi í lok nóvember 2001 framlagt erindi fyrrverandi framkvæmdastjóra að grípa þyrfti til þeirra ráðstafana að reka safnstjóra Kvikmyndasafnsins. Samkvæmt fundagerð tók stjórnin einróma undir tillögu framkvæmdastjórans og var safnstjóranum sent uppsagnarbréf stuttu eftir að fundinum lauk. Enginn stjórnarmeðlima sá ástæðu til þess að hreyfa við mótbárum, kalla eftir gögnum til rökstuðnings málinu eða að kalla safnstjórann á fund til þess að koma fram með andsvör. Slík málalok eru umhugsunarverð sé tekið tillit til þess að enginn aðdragandi var að þessu máli á öðrum stjórnarfundum, engin gögn voru lögð fram sem rökstuddu uppsögnina og brotin var sú hefð stjórnarinnar að kalla til safnstjórann í málefnum sem snertu Kvikmyndasafnið. Örlög safnstjórans voru ráðin á þessum fundi og var fast haldið í þá ákvörðun af fyrrverandi framkvæmdastjóra og stjórn Kvikmyndasjóðs þrátt fyrir skýlausan úrskurð menntamálaráðuneytis í ársbyrjun 2002 að uppsögnin hafi verið ólögleg og að semja ætti um bætur. Í stjórn Kvikmyndasafnsins sátu fulltrúar sem allir þáðu greiðslur frá ríkinu fyrir fundasetur sínar.
Stjórnarmeðlimir sinntu ekki þeirri rannsóknarskyldu, hvorki á örlagafundinum né síðar, að kalla eftir gögnum um ástæður uppsagnarinnar. Einnig var ekki grennslast fyrir um hvort rétt hafi verið staðið að öllum málatilbúningi sem gerði uppsögnina löglega. Í báðum þessum tilfellum er fullt traust lagt á orð og aðgerðir framkvæmdastjórans eins og hér hafi verið um daglegan rekstur að ræða sem stendur vanalega fyrir utan ábyrgðarsvið stjórna. Rannsóknarskyldunni var einnig ekki sinnt er snerti sameiginlega ábyrgð stjórnenda þessarar stofnunar á umkvörtunarefnum framkvæmdastjóra Kvikmyndasjóðs og yfirmanni safnstjóra Kvikmyndasafnsins. Ástæða uppsagnarinnar sagði framkvæmdastjórinn voru að safnstjórinn hefði farið út fyrir fjárhagslegt valdsvið sitt, þrátt fyrir að framkvæmdastjórinn einn hefði fjárhagslegt vald á stofnuninni og skrifaði uppá alla reikninga hennar. Þetta hefði stjórnarmeðlimum mátt vera ljóst en ekkert var aðhafst um að kanna hvar raunveruleg ábyrgð á umkvörtunarefni framkvæmdastjórans lægi.
Það sem vekur einnig eftirtekt í þessu máli er að hagsmunir Kvikmyndasafnsins komu aldrei uppá yfirborðið eða voru settir í samhengi við þá ákvörðun að segja upp faglegum stjórnanda hennar. Spurningar sem snertu framhaldið af brottvikningunni voru ekki reifaðar. Einnig var sniðgengið að ræða hver ætti að taka við stjórnun á safninu og stýra verkefnum í höfn og jafnframt hvernig bæri að kynna starfsfólkinu þessi tíðindi. Og síðast en ekki síst var ekki rætt um það hvort einhverjum hagsmunum stofnunarinnar væri stefnt í hættu með jafnbráðri ákvörðun og að senda uppsagnarbréfið.
Spurningar sem þessar hefðu átt að vera stjórnarmeðlimum efst í huga þar sem þeir voru í stjórn til að gæta heildarhagsmuna stofnunarinnar. Fyrir lágu miklar breytingar á Kvikmyndasafni Íslands þar sem stofnunina átti að skilja frá Kvikmyndasjóði Íslands og gera að sjálfstæðri skilaskyldustofnun er heyrði beint undir menntamálaráðuneytið. Undirbúningur fyrir þær breytingar voru hafnar og hafði stjórninni verið gerð grein fyrir þeim breytingum. Þessi umskipti urðu að veruleika í upphafi þessa árs og á sama tíma margfölduðust fjárveitingar til safnins.
Af þessari stuttu yfirferð má vera ljóst að stjórnarmeðlimum brást að mörgu leyti bogalistin í því að sinna launuðu hlutverki sínu og studdu við bakið á ólöglegri uppsögn. Margt af þessu fólki situr enn í veigamiklum stjórnum og ráðum fyrir ráðuneyti og aðrar samfélagsstofnanir. Vísast spyrja fáir sig að því hvort slíkt sé viðeigandi og hvort slíkir fulltrúar geti sinnt hlutverki sínu þannig að réttlætis sé gætt og að farið sé að lögum. Í því andrúmslofti endurbóta sem íslenskar menningastofnanir hafa gengið í gegnum síðustu ár mætti hins vegar fara að spyrja að því þar sem stjórnarseta getur ráðið örlögum bæði starfsfólks og stofnana. Þau örlög geta ekki einungis verið dýrkeypt í krónum talið þeim sem verða fyrir því að fá uppsagnarbréf, heldur einnig íslensku samfélagi sem í þessu máli þurfti að greiða bætur fyrir embættisafglöp, lögfræðikostnað beggja deiluaðila og fyrirtöku í réttarkerfinu.
Greinin birtist í Morgunblaðinu 10. nóvember, 2003.
Í því tilefni sem hér um ræðir samþykkti fyrrverandi stjórn Kvikmyndasafnsins á fundi í lok nóvember 2001 framlagt erindi fyrrverandi framkvæmdastjóra að grípa þyrfti til þeirra ráðstafana að reka safnstjóra Kvikmyndasafnsins. Samkvæmt fundagerð tók stjórnin einróma undir tillögu framkvæmdastjórans og var safnstjóranum sent uppsagnarbréf stuttu eftir að fundinum lauk. Enginn stjórnarmeðlima sá ástæðu til þess að hreyfa við mótbárum, kalla eftir gögnum til rökstuðnings málinu eða að kalla safnstjórann á fund til þess að koma fram með andsvör. Slík málalok eru umhugsunarverð sé tekið tillit til þess að enginn aðdragandi var að þessu máli á öðrum stjórnarfundum, engin gögn voru lögð fram sem rökstuddu uppsögnina og brotin var sú hefð stjórnarinnar að kalla til safnstjórann í málefnum sem snertu Kvikmyndasafnið. Örlög safnstjórans voru ráðin á þessum fundi og var fast haldið í þá ákvörðun af fyrrverandi framkvæmdastjóra og stjórn Kvikmyndasjóðs þrátt fyrir skýlausan úrskurð menntamálaráðuneytis í ársbyrjun 2002 að uppsögnin hafi verið ólögleg og að semja ætti um bætur. Í stjórn Kvikmyndasafnsins sátu fulltrúar sem allir þáðu greiðslur frá ríkinu fyrir fundasetur sínar.
Stjórnarmeðlimir sinntu ekki þeirri rannsóknarskyldu, hvorki á örlagafundinum né síðar, að kalla eftir gögnum um ástæður uppsagnarinnar. Einnig var ekki grennslast fyrir um hvort rétt hafi verið staðið að öllum málatilbúningi sem gerði uppsögnina löglega. Í báðum þessum tilfellum er fullt traust lagt á orð og aðgerðir framkvæmdastjórans eins og hér hafi verið um daglegan rekstur að ræða sem stendur vanalega fyrir utan ábyrgðarsvið stjórna. Rannsóknarskyldunni var einnig ekki sinnt er snerti sameiginlega ábyrgð stjórnenda þessarar stofnunar á umkvörtunarefnum framkvæmdastjóra Kvikmyndasjóðs og yfirmanni safnstjóra Kvikmyndasafnsins. Ástæða uppsagnarinnar sagði framkvæmdastjórinn voru að safnstjórinn hefði farið út fyrir fjárhagslegt valdsvið sitt, þrátt fyrir að framkvæmdastjórinn einn hefði fjárhagslegt vald á stofnuninni og skrifaði uppá alla reikninga hennar. Þetta hefði stjórnarmeðlimum mátt vera ljóst en ekkert var aðhafst um að kanna hvar raunveruleg ábyrgð á umkvörtunarefni framkvæmdastjórans lægi.
Það sem vekur einnig eftirtekt í þessu máli er að hagsmunir Kvikmyndasafnsins komu aldrei uppá yfirborðið eða voru settir í samhengi við þá ákvörðun að segja upp faglegum stjórnanda hennar. Spurningar sem snertu framhaldið af brottvikningunni voru ekki reifaðar. Einnig var sniðgengið að ræða hver ætti að taka við stjórnun á safninu og stýra verkefnum í höfn og jafnframt hvernig bæri að kynna starfsfólkinu þessi tíðindi. Og síðast en ekki síst var ekki rætt um það hvort einhverjum hagsmunum stofnunarinnar væri stefnt í hættu með jafnbráðri ákvörðun og að senda uppsagnarbréfið.
Spurningar sem þessar hefðu átt að vera stjórnarmeðlimum efst í huga þar sem þeir voru í stjórn til að gæta heildarhagsmuna stofnunarinnar. Fyrir lágu miklar breytingar á Kvikmyndasafni Íslands þar sem stofnunina átti að skilja frá Kvikmyndasjóði Íslands og gera að sjálfstæðri skilaskyldustofnun er heyrði beint undir menntamálaráðuneytið. Undirbúningur fyrir þær breytingar voru hafnar og hafði stjórninni verið gerð grein fyrir þeim breytingum. Þessi umskipti urðu að veruleika í upphafi þessa árs og á sama tíma margfölduðust fjárveitingar til safnins.
Af þessari stuttu yfirferð má vera ljóst að stjórnarmeðlimum brást að mörgu leyti bogalistin í því að sinna launuðu hlutverki sínu og studdu við bakið á ólöglegri uppsögn. Margt af þessu fólki situr enn í veigamiklum stjórnum og ráðum fyrir ráðuneyti og aðrar samfélagsstofnanir. Vísast spyrja fáir sig að því hvort slíkt sé viðeigandi og hvort slíkir fulltrúar geti sinnt hlutverki sínu þannig að réttlætis sé gætt og að farið sé að lögum. Í því andrúmslofti endurbóta sem íslenskar menningastofnanir hafa gengið í gegnum síðustu ár mætti hins vegar fara að spyrja að því þar sem stjórnarseta getur ráðið örlögum bæði starfsfólks og stofnana. Þau örlög geta ekki einungis verið dýrkeypt í krónum talið þeim sem verða fyrir því að fá uppsagnarbréf, heldur einnig íslensku samfélagi sem í þessu máli þurfti að greiða bætur fyrir embættisafglöp, lögfræðikostnað beggja deiluaðila og fyrirtöku í réttarkerfinu.
Greinin birtist í Morgunblaðinu 10. nóvember, 2003.
posted by Sigurjon at 11:54 AM
0 Comments:
Post a Comment
<< Home